دنتی پارس | تجهیزات دندان پزشکی | منبع لوازم و ابزار دندانپزشکی
پیشگیری از ناهنجاری های دهان، فک و صورت در دوره رویش دندان های شیری از اهمیت بالایی برخوردار است. عوامل مختلفی از جمله پوسیدگی دندان، از دست دادن زودهنگام دندان شیری، بی نظمی در زمان بندی و ترتیب رویش دندان ها و فقدان دندان به صورت مادرزادی (آژنزی) می توانند منجر به اختلال در فرآیند رشد دندانی شود. در این میان، زود افتادن دندان شیری در بروز اختلال در فرآیندهای رشد دندان بسیار تأثیرگذار است. این عامل اغلب منجر به جا به جایی ناخواسته دندان، مال اکلوژن و ایجاد اختلال در رشد اسکلت صورت می شود.
وجود دندان های شیری جهت تشکیل صحیح قوس های دندانی ضروری به شمار می آید و از طرف دیگر رویش و تراز صحیح دندان های دائمی را تسهیل می بخشد. با این حال هنگامی که پوسیدگی منجر به آسیب شدید می شود، کشیدن زود هنگام دندان هم ضرورت می یابد.
در این مقاله از دنتی پارس به علت زود افتادن دندان شیری یا ریزش دندان می پردازیم و پس از معرفی عوارض از دست رفتن زودهنگام دندان شیری کودکان، راهکارهای پیشگیری از این عارضه را بیان می کنیم.
علت زود افتادن دندان شیری؛ آیا نگران کننده است؟
جهت تعریف «از دست دادن زود هنگام دندان شیری» هیچ اتفاق نظری وجود ندارد و می توان به صورت های مختلف آن را تعریف کرد. ارزیابی دقیق سن کودک در زمان افتادن دندان شیری از این جهت اهمیت دارد که بتوان برنامه ریزی برای بهسازی ساخت پروتز دندانی را دقیق تر انجام داد و از رشد مناسب سطح جونده دندان های خلفی هم اطمینان حاصل کرد.
زمان رویش دندان دائمی یکی دیگر از عوامل مهم در مدیریت از دست دادن زودهنگام دندان شیری به شمار می آید. توالی رویش دندان شیری از نظر فیزیولوژیکی تابع قوانین مشخصی است. این قانون شامل رویش به موقع، رویش جفت و ترتیب مشخص دندان ها می شود. در صورتی که زود افتادن دندان شیری باعث بروز اختلال در این قانون شود، روند شکل گیری طبیعی ساختمان دندان ها نیز با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
علت زود افتادن دندان شیری چیست؟
زود افتادن دندان شیری در درجه اول ناشی از ضربه و پوسیدگی دندان است. تحقیقات نشان می دهد که ضربه عامل اصلی از دست دادن زودهنگام دندان های شیری قدامی، مخصوصا در کودکان 2 تا 3 ساله می باشد. زمین خوردن و تصادفات جاده ای هم جزو علل شایع بروز چنین آسیب هایی هستند و دندان های قدامی فک بالا به دلیل موقعیت خود در قوس دندانی به طور خاصی آسیب پذیرند. از طرف دیگر پوسیدگی دندان به عنوان شایع ترین علت زود افتادن دندان شیری شناخته می شود. در موارد شدید مشکلاتی مانند التهاب پالپ و پریودنتیت اغلب به کشیدن دندان نیاز دارند.
مراقبت ها و خدمات دندانپزشکی به کودکان خردسال به دلیل ویژگی های فیزیولوژیکی و روان شناختی متمایز آن ها چالش های منحصر به فردی را به دنبال دارد. در اکثر موارد عواملی مانند اضطراب، پیچیدگی مراحل و نیاز به جلسات درمانی طولانی مدت باعث می شود مدیریت کارآمد به امری دشوار تبدیل شود. در نتیجه کشیدن دندان ها معمولا تحت بی حسی موضعی یا عمومی انجام می شود که می تواند ترس کودک از مراجعه به دندانپزشک را افزایش دهد. علاوه بر این اقدامات مکرر برای مدیریت پوسیدگی خردسالی (ECC) فشار مضاعفی را به دندانپزشکان اطفال وارد می کند.
هم چنین بخوانید: بهترین روش های پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان
پوسیدگی زودرس دوران کودکی (ECC) چیست؟
پوسیدگی زودرس دندان کودکان که با اصطلاحاتی مانند پوسیدگی دندان ناشی از شیشه شیر، پوسیدگی های شیردهی یا پوسیدگی های قدامی فک بالا هم شناخته می شود نوعی پوسیدگی شدید به شمار می آید که به تغذیه نادرست مرتبط است. مصرف مکرر کربوهیدرات های قابل تخمیر مخصوصا از طریق تغذیه طولانی مدت با شیشه شیر و نوشیدنی های شیرین به طور قابل توجهی در پوسیدگی خردسالی نقش دارند.
در طول خواب، کاهش جریان بزاق باعث به حداقل رسیدن ظرفیت پاک کنندگی و بافری طبیعی بزاق شده و در نتیجه فرایند دمینرالیزاسیون و پیشرفت پوسیدگی هم با سرعت بیشتری نسبت به قبل انجام می شود. دندان های پیشین فک بالا بیشترین آسیب را می بینند و اغلب منجر به تخریب وسیع تاج دندان می شوند و در نهایت نیاز به کشیدن دندان به وجود می آید.
علائم افتادن دندان شیری کودک چیست؟
از دست رفتن زودهنگام دندان شیری کودکان پیامدهای عمیقی بر سلامت دهان و دندان، رشد و سلامت کلی کودک دارد. مهم ترین پیامدها عبارتند از:
رشد دندان تغییر یافته
دندان های شیری به عنوان جای نگهدار برای دندان های دائمی عمل می کنند. از دست دادن زودهنگام دندان می تواند منجر به مشکلات زیر شود:
- ایجاد ناهنجاری های قوس دندانی- آلوئول که کوتاه شدن قوس دندانی و کشیدگی آلوئول را به دنبال دارد. کشیدن زودهنگام دندان منجر به تحلیل استخوان آلوئول و بروز اختلال در رشد عمودی و ساجیتال بخش آلوئولی می شود.
- تحلیل رفتن برآمدگی آلوئولی بی دندان
- ساییدگی روکش فیزیولوژیکی- طبیعی دندان های شیری
- کج شدن و جا به جایی دندان های مجاور
- کاهش فضا برای رویش دندان دائمی
ابقاء دندان های دائمی به دلیل عدم جذب مواد در دندان های شیری: در واقع عدم وجود محرک های فیزیولوژیکی در دندان های شیری، رویش دندان دائمی را به تأخیر انداخته یا باعث ابقاء آن ها می شود. نتیجه هم به صورت شلوغی و تراز نامناسب در جهت سیستم دهلیزی یا دهانی نمایان می شود.
مشکلات گفتاری و جویدن
از مهم ترین عوارض دیر افتادن دندان شیری به شمار می آید. در این میان اهمیت دندان های شیری قدامی از نظر بیان صحیح گفتار و جویدن درست مطرح است زیرا از دست دادن آن ها می تواند مانع از رشد گفتار و ایجاد عادات نامناسب غذایی شود.
اثرات روانی – اجتماعی
از دست دادن دندان های شیری می تواند بر روی عزت نفس و تعاملات اجتماعی کودک تأثیر منفی بگذارد و آشفتگی روانی بالقوه را به دنبال داشته باشد.
این اختلالات عملکردی به طور قابل توجهی بر رشد سطح اکلوزال دندان تأثیر می گذارند و پیامدهای زیر را به دنبال دارند:
- اختلال در تعادل دینامیکی عضلات دهان در طول استراحت و کار که فرایندهای جویدن، بلع و گفتار را هم تحت تأثیر قرار می دهد.
- موقعیت غیرطبیعی زبان و فشار آوردن زبان به برآمدگی آلوئولی بی دندان
- افزایش فشار زبان بر روی دندان های قدامی فک پایین که منجر به انحراف سیستم دهلیزی دندان های پیشین می شود.
- جابجایی قدامی و/ یا جانبی فک پایین
- ایجاد عادات دهانی مضر مانند: قرار گرفتن زبان در فضاهای بی دندان، مکیدن زبان و مکیدن لب و گوشه دهان
نتایج آنالیزهای مختلف نشان می دهد کودکانی که از دست دادن زودهنگام دندان های پیشین شیری فک بالا را تجربه می کنند، معمولا دچار وضعیت مال اکلوژن دندان می شوند که از نظر پاتولوژیک به اختلالات عملکردی و تغییر شکل دندانی – آلوئولی مرتبط هستند که در اثر فقدان دندان های پیشین فک بالا به وجود آمده اند. علاوه بر این از دست دادن زودهنگام دندان های شیری نه تنها بر روی قوس های دندانی تاثیر منفی می گذارد بلکه ساختارهای اسکلتی را هم به شدت تحت تاثیر قرار می دهد.
وضعیت دیپ بایت اغلب به دلیل کاهش ارتفاع ناحیه آلوئولی و رشد عمودی ناکافی آن پس از دست دادن زودهنگام دندان های آسیاب شیری ایجاد می شود. از دست دادن زود هنگام دندان آسیاب شیری دوم، حرکت دندان آسیاب دائمی اول به سمت جلو و شلوغی متعاقب در ناحیه خلفی را هم به دنبال دارد. از دست دادن دندان آسیای شیری و نیش باعث جا به جایی دندان های قدامی دائمی می شود این در حالی است که از دست دادن یک طرفه دندان نیش و آسیای شیری اول، عدم تقارن قدامی و شلوغی خلفی را در هنگام رویش دندان های نیش و دندان آسیای کوچک به دنبال دارد. همچنین ممکن است منجر به انحراف فک پایین و قرارگیری اجباری فک پایین شود و در ایجاد کراس بایت یک طرفه تاثیر مستقیم داشته باشد.
پیشگیری از زود افتادن دندان شیری کودکان
یکی از اهداف اصلی دندانپزشکی کودکان جلوگیری از جا به جایی ناخواسته دندان به دلیل از دست دادن زودهنگام دندان های شیری است. استفاده از جای نگهدار یا فضا نگهدار تضمین می کند که یکپارچگی قوس دندانی حفظ شود و همزمان بر رشد اکلوزال، رشد جمجمه و صورت هم تأثیر مثبت می گذارد.
کنترل ابعاد قوس دندانی به دلایل مختلف بسیار مهم به شمار می آید:
- دندان شیری به عنوان یک فضا نگهدار طبیعی عمل کرده و از جابجایی های نامطلوب در دندان های شیری و دائمی جلوگیری می کند.
- وجود دندان های شیری و نقش حسی آن ها در توزیع نیروهای جویدنی به استخوان فک اثراتی مانند ارتقا و رشد اسکلتی متعادل را هم به دنبال دارد.
- از دست دادن زوهنگام دندان شیری ممکن است رویش دندان دائمی مورد نظر را قبل از تکمیل معدنی شدن آن تسریع کرده و حساسیت به پوسیدگی دندان و ضعف ساختاری را افزایش دهد.
با توجه به این پیامدها حفظ یکپارچگی قوس باید با ترمیم دندان های شیری پوسیده آغاز شود مخصوصا هنگامی که سطوح بین دندانی تحت تأثیر قرار می گیرند. در اینجا این سوال مطرح می شود که چگونه می توان پیوستگی قوس دندانی را به وضعیت قبل برگرداند و در عین حال هم اثرات نامطلوب آن را بر رشد کلی کودک به حداقل رساند؟
موثرترین راه حل استفاده از فضا نگهدارهای ثابت است که به دلیل راحتی و کاهش وابستگی به همکاری کودک در طول درمان ترجیح داده می شوند. برای جلوگیری از اثرات نامطلوب از دست دادن زودرس دندان، اغلب فضانگهدارها توصیه می شوند. این دستگاه ها به حفظ فضای مورد نیاز برای رویش مناسب دندان های دائمی کمک می کنند. طراحی آن ها به محل قرارگیری و تعداد دندان های از دست رفته بستگی دارد و می توان آن ها را به صورت زیر طبقه بندی کرد:
- فضانگهدارهای ثابت: در جای خود ثابت می مانند و برای استفاده طولانی مدت طراحی شده اند.
- فضانگهدارهای متحرک: در مواردی خاص مورد استفاده قرار می گیرند.
فضانگهدار دندان کودک برای عملکرد بهینه باید از خصوصیات زیر برخوردار باشد:
- فضای مزیودیستال دندان از دست رفته را حفظ کنند.
- از کج شدن یا رویش بیش از حد دندان های مجاور یا دندان های مقابل جلوگیری کنند.
- از نظر طراحی ساده و بادوام بوده و نگهداری از آن هم آسان باشد.
- در رشد طبیعی دندان یا عملکردهای دهانی مانند جویدن و صحبت کردن اختلالی ایجاد نکند.
زود افتادن دندان شیری یک مسئله مهم در دندانپزشکی کودکان به شمار می آید. تأثیرات از دست دادن زودهنگام دندان فراتر از سلامت دندان بوده و بر گفتار، تغذیه، سلامت روان و نیازهای آتی ارتودنسی تأثیر می گذارد. اجرای استراتژی های پیشگیرانه از جمله آموزش بهداشت دهان و دندان و اصلاحات غذایی جهت کاهش شیوع پوسیدگی های زود هنگام دوران کودکی و به حداقل رساندن کشیدن دندان های غیرضروری بسیار مهم در نظر گرفته می شود. درک جامع این مسئله مدیریت بهتر را به دنبال داشته و نتایج سلامت دهان و دندان را در کودکان آسیب دیده بهبود می بخشد.
منبع: Early Primary Teeth Loss
