دنتی پارس | تجهیزات دندان پزشکی | منبع لوازم و ابزار دندانپزشکی
یکی از مهم ترین مراحل درمان اندودنتیک شستشوی کانال ریشه دندان است. شستشوی کانال ریشه جهت موفقیت درمان اندو امری مهم و ضروری است زیرا ضدعفونی کردن کانال دندان باکتری و بقایای بافتی را از کانال ریشه حذف کرده، از عفونت مجدد جلوگیری می کند، چسبندگی بهتر ماده پرکننده را تضمین می کند و در نهایت مانع نفوذ عفونت به عمق دندان می شود. در این میان شستشوی کانال ریشه با شویندههای دندانپزشکی می تواند با چالش هایی همراه باشد که در موفقیت درمان اندو تاثیر سویی می گذارد. در این مقاله رایج ترین اشتباهات در شستشوی کانال ریشه را مرور می کنیم و به معرفی راه های پیشگیری و درمان آن ها می پردازیم.
اهمیت شستشو و تاثیر کانال ریشه جهت موفقیت در درمان ریشه
یکی از دلایل اصلی شکست در درمان اندودنتیک، شستشوی کانال ریشه به میزان ناکافی است. شستشوی کانال ریشه با دو هدف مهم انجام می شود:
- انحلال شیمیایی بقایای آلی و معدنی در کانال ریشه
- حذف مکانیکی میکروارگانیسم ها، تراشیدن عاج و سایر ذرات باقی مانده بر سطح دندان
ضدعفونی کانال ریشه همراه با آماده سازی و شکل دهی مناسب کانال باعث تسهیل شستشوی مناسب می شود. محلول های شستشو به حذف میکروارگانیسم ها از کانال و همچنین ذرات باقی مانده در بافت و عاج کمک به سزایی می کنند. علاوه بر این از تراکم مواد آلی و معدنی در داخل سوراخ اپیکال و خروج مواد و ترکیبات عفونی به ناحیه پری اپیکال هم جلوگیری خواهند کرد. به دلیل پیچیدگی آناتومی کانال ریشه و بالا بودن سطح عفونت شستشو مکانیکی به تنهایی کافی نیست. به همین خاطر شست و شوی شیمیایی از نوع موثر و با کیفیت بالا ضروری در نظر گرفته می شود.
جهت بهبود اثربخشی محلول های شستشو اصول زیر باید حتما رعایت شوند:
- افزایش قطر ناحیه اپیکال در کانال ریشه
- افزایش حجم کل محلول شستشو
- انتقال مستقیم محلول شستشو به ناحیه آپیکال
- افزایش زمان تماس محلول شستشو با میکروارگانیسم ها و سایر بقایای موجود در بافت دهان
- فعال سازی مکانیکی محلول های شستشو
- انتخاب ماده ضدعفونی کننده مناسب برای هر یک از نمونه های بالینی
- استفاده از محلول هایی با غلظت و دمای مناسب
- استفاده صحیح از دستگاه های شستشو دهنده کانال
- رعایت پروتکل های ضدعفونی
پیچیدگی کانال ریشه و چالش شستشو و تخلیه آن
هنگامی که نکروز پالپ اتفاق می افتد لوله های عاجی دهیدراته شده و میکروارگانیسم ها و سموم به راحتی به بخش های حساس منتقل می شوند. باکتری ها می توانند در روند درمان اندو اثرات منفی به جا بگذارند.
در طول آماده سازی کانال ریشه یک لایه اسمیر روی سطح عاج تشکیل می شود. لایه اسمیر میزبان میکروارگانیسم ها است و به عنوان منبع تغذیه عمل کرده و چسبندگی مواد پرکننده به دیواره های کانال را کاهش می دهد بنابراین حذف کامل میکروارگانیسم ها با استفاده از محلول های شستشوی کانال ریشه امری ضروری به شمار می آید.
شاید این مطلب مفید باشد: کیست های ادنتوژنیک حفره دهان چیست؟
شستشو دهنده و ضدعفونی کننده کانال ریشه و انواع آن
جهت پرداختن به رایج ترین اشتباهات در شستشوی کانال ریشه لازم است پیش از آن انواع مواد ضدعفونی کننده و شست و شو دهنده کانال را بررسی کنیم.
سدیم هیپوکلریت (NaOCl) : موثرترین محلول که در غلظتهای 0.5 تا 8 درصد استفاده می شود. این محلول دارای خواص ضد باکتریایی است و اجزای آلی لایه اسمیر را هم حل می کند. با این حال برای حداکثر اثربخشی به فعال سازی نیاز دارد و باید حداقل دو دقیقه در معرض میکروارگانیسم ها قرار بگیرد.
کلرهگزیدین: طیف گسترده ای از فعالیت های ضدمیکروبی را پوشش می دهد. این محلول به دیواره های کانال جذب می شود و تا ۱۲ هفته اثرات ضدمیکروبی خود را اعمال می کند و در نهایت کاهش تجمع مجدد باکتری ها را به دنبال دارد. با این حال قادر به نفوذ به عمق لایه اسمیر نیست و نباید مستقیما با محلول سدیم هیپوکلریت ترکیب شود.
اتیلن دی آمین تترا استیک اسید (15-17%، EDTA)، اسید سیتریک، محصولات حاوی داکسی سایکلین: محلول های کلات کننده ای که با اتصال به یون های کلسیم بخش معدنی لایه اسمیر را از بین می برند. این محلول باعث افزایش نفوذ ابزار دندانپزشکی به داخل کانال های باریک می شود اما برای حذف کامل لایه اسمیر باید به صورت یک در میان با سدیم هیپوکلریت استفاده شوند.
رایج ترین اشتباهات در شستشوی کانال ریشه
-
عدم ضدعفونی دهان
متاسفانه برخی از متخصصان اهمیت این مراحل اولیه را دست کم می گیرند در نتیجه ریسک عفونت ثانویه در طول درمان اندودنتیک افزایش می یابد. علاوه بر این اگر عفونت وجود داشته باشد، ممکن است از طریق سوزن آلوده در حین تزریق بی حسی به بافتهای نرم هم وارد شود. تمیز کردن ناکافی دندان می تواند منجر به اشتباهاتی در آماده سازی دندان، افزایش ریسک آلودگی کانال و پیچیده شدن روند مطابقت دادن رنگ در ترمیم های آینده شود.
-
انتخاب نامناسب محلول های شستشو
بدیهی است که انتخاب بهترین مواد ضدعفونی کننده کانال دندان تاثیر به سزایی در شست و شو و موفقیت درمان دارد. یک محلول شست و شو ایده آل باید از ویژگی های زیر برخوردار باشد:
- دارای اثر ضدباکتریایی در برابر میکروارگانیسم های کانال ریشه باشد.
- برای بافت های پری اپیکال بی خطر باشد.
- از ایجاد واکنش های حساسیت زا جلوگیری کند.
- به سرعت عمل کرده و به عمق لوله های عاجی نفوذ کند.
- در حضور مواد آلی همچنان کارایی خود را حفظ کند.
- بو و طعم مطبوعی داشته باشد.
- بقایای آلی را به شیوه ای موثر حل کرده و تخلیه آن ها را از کانال تسهیل کند.
برای جلوگیری از عوارض حاد و مزمن پریاپیکال مانند پریودنتیت آپیکال، گرانولوما و کیست حتما باید با ترکیب، خواص، غلظت، دما، حجم و زمان قرارگیری در معرض این شویندهها اطلاعات کافی کسب کرد.
عوامل کلیدی در شستشوی موثر:
- تشخیص کامل آسیب شناسی پالپ و پری اپیکال
- در نظر گرفتن شرایط بافت دندان و پیچیدگی کانال ریشه
- برداشتن لایه اسمیر اندودنتیک
- پایبندی به توصیه های ارائه شده جهت شستشو مناسب
- بهینه سازی اجزای شستشوی فعال
- رعایت ترتیب صحیح استفاده از محلول های شستشو
-
اشتباهات هنگام کار با سدیم هیپوکلریت
در ادامه بررسی خطاهای حین کار در دندان های درمان ریشه شده، به اشتباهات در شستشوی کانال ریشه با محلول سدیم هیپوکلریت می پردازیم.
سدیم هیپوکلریت یک محلول قدرتمند ضدباکتریایی است که در برابر باکتری های رویشی، باکتری های اسپوردار، قارچ ها و ویروسها مؤثر است. PH بالای آن باعث انحلال پالپ و تجزیه جزئی ماتریکس کلاژن می شود. با این حال برای اطمینان از ضدعفونی کامل کانال ریشه باید ازمحلول های اسیدی همراه با سدیم هیپوکلریت استفاده شود. اثربخشی سدیم هیپوکلریت به موارد زیر بستگی دارد:
غلظت: معمولاً از غلظت 0.5 تا 8% در دندانپزشکی استفاده می شود که 3% رایج ترین غلظت به شمار می آید.
دما: افزایش دمای محلول فعالیت ضدمیکروبی آن را افزایش داده و در عین حال سمیت سلولی را کاهش می دهد. افزایش 1 درجه سانتی گراد دما، فعالیت سدیم هیپوکلریت را 10 تا 15 برابر بهبود می بخشد. دمای بهینه برای انحلال مواد آلی 21 تا 40 درجه سانتی گراد است و حداکثر کارایی ضدباکتریایی در دمای 37 درجه سانتی گراد مشاهده می شود.
حجم و زمان قرارگیری: حداقل 15 تا 20 میلی لیتر در هر کانال مورد نیاز است. فعال سازی هر کانال از طریق اولتراسوند به 30 ثانیه زمان نیاز دارد در حالی که شست و شوی غیرفعال نیازمند 30 تا 40 دقیقه است.
با وجود مزایای بی شمار سدیم هیپوکلریت محدودیت هایی هم دارد که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم:
- کشش سطحی بالا
- خوردگی ابزارها
- ریسک آمبولی هوا
- کاهش استحکام خمشی
- افزایش زبری سطح
جهت به حداقل رساندن این دسته از ریسک ها دندانپزشکان باید اقدامات زیر را انجام دهند:
- از سدیم هیپوکلریت در غلظت های پایین تر استفاده شود و در صورت لزوم آن را گرم کنند تا اثربخشی آن افزایش یابد.
- اطمینان حاصل کنند که محلول شستشو در محدوده کانال ریشه باقی میماند.
- از تکنیک های شستشوی ملایم و کنترل شده استفاده کنند.
- دمای محلول کنترل شود.
- مدت زمان مناسب قرارگیری در معرض محلول رعایت شود.
- حجم کافی از محلول استفاده شود.
- اقدامات ایمنی هنگام استفاده از دستگاه های فعال سازی فراموش نشود.
- پروتکل های شست و شو به شدت رعایت شوند.
- فرایند ترکیب سدیم هیپوکلریت با سایر ضدعفونیکننده ها با دقت انجام شود.
- از نشت محلول به بافت های پری اپیکال یا مخاط دهان جلوگیری شود.
-
تکنیک های نامناسب شستشوی دندان
در صورتی که در هنگام شستشو با سرنگ ها و سوزن های اندودنتیک پروتکل ها رعایت نشوند، ریسک هایی را به دنبال خواهد داشت. برای جلوگیری از انواع عوارض و ریسک ها اقدامات زیر را انجام دهید:
- محلول باید به آرامی و به صورت قطره ای وارد دندان شود.
- سوزن ها یا لوله ها باید به صورت آزادانه و با حرکت رفت و برگشتی در داخل کانال قرار بگیرند و بدون وارد کردن فشار بیش از حد بر روی کانال حرکت کنند.
- برای هدایت محلول به سمت جانبی (نه به سمت آپیکال)، باید از یک سوزن با دریچه یا منفذ جانبی استفاده شود.
عدم رعایت این اقدامات احتیاطی ممکن است منجر به عوارض جدی از جمله خروج سدیم هیپوکلریت از بافت های پری اپیکال و ایجاد التهاب و درد شدید شود.
-
تداخلات شیمیایی در زمان استفاده از شویندهها
یکی از رایج ترین اشتباهات در ضدعفونی کردن کانال ریشه استفاده متوالی از سدیم هیپوکلریت و کلرهگزیدین بدون شستشوی میانی است. این محلول ها هنگام ترکیب شدن واکنش خاصی را نشان می دهند و منجر به تشکیل پارا-کلروآنیلین (PCA) می شوند. ایجاد پارا-کلروآنیلین عوارضی از جمله تغییر رنگ دندان و مسدود شدن کانال را به دنبال دارد.
جهت جلوگیری از این واکنش دندانپزشکان باید پیش از استفاده از شوینده جدید، محلول های سدیم هیپوکلریت و کلرهگزیدین را به طور یک در میان با آب مقطر استریل یا محلول نمکی ترکیب کرده و از آن استفاده کنند.
سخن پایانی
اجرای یک رویکرد دقیق جهت شستشو، ضدعفونی و پر کردن کانال ریشه جهت موفقیت اندودنتیک امری ضروری به شمار می آید. آگاهی و پایبندی به بهترین شیوه ها در درمان ضدعفونی کننده و آماده سازی کانال در عین حال که عوارض را کاهش می دهد، نتایج درمان را نیز بهبود می بخشد.
فروشگاه آنلاین دنتی پارس، مرجع تخصصی فروش محصولات و تجهیزات دندانپزشکی، با ارائه تنوع بالایی از مواد و ابزار در تلاش است تا گامی مثبت در جهت ارتقاء بهداشت و درمان کشور بردارد. جهت کسب اطلاعات بیشتر و خرید محصولات اندودانتیکس به وب سایت دنتی پارس مراجعه کنید.
